Diyabetik Ayak ve Yara Enfeksiyonu Muayenesi

İyileşmeyen bir ayak yarası ya da yatağa bağımlı bir yakında açılan bası yarası, çoğu zaman hangi bölüme gidileceği sorusuyla başlar. Bu sayfa, Doç. Dr. Hüsrev Diktaş'ın muayenesinde neler yapıldığını, tedavinin kimlerle birlikte planlandığını ve başvurmadan önce bilmeniz gerekenleri anlatır.

Doç. Dr. Hüsrev Diktaş, diyabetik ayak ve bası yarası enfeksiyonlarına odaklanan enfeksiyon hastalıkları uzmanıdır ve Medipol'de yara bakım ekibinin kurucu üyelerindendir. Hastalarını yalnızca Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi'nde görür; muayene, tetkik, tedavi ve gerektiğinde yatış hastane bünyesinde yürütülür. Hastane dışında muayenehanesi yoktur.

Hangi durumlarda başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde ya da bakımını üstlendiğiniz bir yakınınızda varsa muayene için randevu almanız uygun olur:

• Diyabetiniz var ve ayağınızdaki yara birkaç haftadır küçülmüyor.
• Yaranın çevresi kızardı, şişti ya da ısındı.
• Yaradan akıntı geliyor ya da kötü koku var.
• Ayak parmağında morarma ya da renk değişikliği başladı.
• Yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı bir yakınınızda kuyruk sokumu, topuk ya da kalçada yara açıldı.
• Ameliyat yeriniz kızardı, akıntı yapıyor ya da açıldı.
• Daha önce antibiyotik kullandınız ama yara düzelmedi.

Muayenede neler yapılıyor?

Diyabetik ayak enfeksiyonu kılavuzu, her diyabetik ayak yarasında önce enfeksiyon olup olmadığına, varsa ağırlığına karar verilmesini önerir; enfeksiyon hafif, orta ve ağır olarak sınıflanır ve tedavi bu sınıfa göre seçilir^[1]. Muayene bu karar için gereken bilgileri toplamaya yöneliktir.

1. Öykü: Diyabetin ne zamandır olduğu, şeker değerleri, kullanılan ilaçlar, daha önce alınan antibiyotikler, yaranın ne zaman ve nasıl başladığı sorulur.
2. Yaranın değerlendirilmesi: Yaranın boyu, derinliği, tabanı ve çevresi incelenir. Kemiğe ulaşıp ulaşmadığı araştırılır; kılavuz, steril bir aletle yarada kemiğe dokunulabilmesini kemik enfeksiyonu için önemli bir ipucu sayar^[1].
3. Dolaşımın kontrolü: Ayak nabızları değerlendirilir. Dolaşım zayıf görünüyorsa damar incelemesi için damar cerrahisiyle birlikte hareket edilir; iyi kanlanmayan bir yarada yalnızca antibiyotikle iyileşme beklenmez^[2].
4. Tetkikler: Gerekirse kan tahlilleri, ayak röntgeni ve MR istenir. Röntgen, kemik enfeksiyonu şüphesinde ilk başvurulan görüntülemedir; MR daha ayrıntılı bilgi verir^[1].
5. Kültür: Enfekte görünen yarada örnek, yara temizlendikten sonra derin dokudan alınır. Kılavuz yüzeyden alınan sürüntü yerine doku örneğini önerir; çünkü yüzeydeki mikroplar çoğu zaman enfeksiyonun asıl sorumlusu değildir^[1]. Ayrıntılar için yara kültür testi sayfasına bakabilirsiniz.

Tedavi nasıl planlanıyor?

Enfeksiyon varsa antibiyotiğin türü, verilme yolu ve süresi enfeksiyonun ağırlığına, kültür sonucuna ve kemiğin tutulup tutulmadığına göre belirlenir. Kılavuza göre deri ve yumuşak doku enfeksiyonlarında tedavi genellikle bir ila iki hafta sürerken kemik enfeksiyonunda süre haftalarla ölçülür^[1]. Enfeksiyon belirtisi olmayan yarada ise antibiyotik önerilmez; gereksiz antibiyotik direnci artırır ve yan etkilere yol açar^[1].

Antibiyotik, tedavinin yalnızca bir parçasıdır. Ölü dokunun temizlenmesi, apsenin boşaltılması, yarayı basınçtan koruyacak bot ya da alçı, şeker kontrolü ve gerekirse damar açma işlemi aynı plan içinde ele alınır^[2]. Bası yaralarında da temel kural aynıdır: yaranın üzerindeki basınç kaldırılmadan yara kapanmaz^[3].

Yara bakım ekibiyle ortak çalışma

Uluslararası kılavuzlar, diyabetik ayak enfeksiyonlarının disiplinler arası bir ekip tarafından yönetilmesini ve bu ekipte mümkünse bir enfeksiyon hastalıkları ya da klinik mikrobiyoloji uzmanının yer almasını önerir^[1]. Medipol'deki yara bakım ekibi bu anlayışla çalışır; Doç. Dr. Hüsrev Diktaş ekibin kurucu üyelerindendir.

Ekipte enfeksiyon hastalıkları uzmanının görevi, enfeksiyonla ilgili kararları doğru verilere dayandırmaktır: hangi örneğin ne zaman alınacağı, kültürde üreyen mikrobun gerçek bir enfeksiyonu mu gösterdiği, antibiyotiğin gerekip gerekmediği ve ne kadar süreceği. Damar cerrahisi dolaşımı, ortopedi ve plastik cerrahi gerekli cerrahi işlemleri, endokrinoloji şeker kontrolünü, yara bakım hemşireleri ise pansuman ve günlük bakımı üstlenir. Bu işleyişin adım adım nasıl yürüdüğünü örnek süreçler sayfalarında görebilirsiniz.

Yatağa bağımlı ve hastanede yatan hastalar

Bası yarası olan hastaların çoğu yatağa bağımlıdır ve hastaneye getirilmeleri ailenin gücünü zorlayabilir. Muayene ve tedavi yalnızca hastanede yapıldığı için ev ziyareti yapılmamaktadır. Hasta poliklinikte muayene edilir; enfeksiyon ağırsa, hastanın beslenmesi bozulmuşsa ya da cerrahi temizlik gerekiyorsa tedavi yatışla sürdürülür.

Hastanede başka bir bölümde yatarken yarası enfekte olan hastalarda enfeksiyon değerlendirmesi, hastayı izleyen hekimin konsültasyon istemiyle yapılır. Bakım verenlerin evde yapabilecekleri için bası yarası bakımı rehberine bakabilirsiniz.

Muayeneye gelirken

Muayeneye kullandığınız tüm ilaçların listesini, varsa önceki kültür ve tahlil sonuçlarını, röntgen ya da MR raporlarını getirin. Yaranın ilk günden bu yana çekilmiş fotoğrafları, değişimi görmek için çok yararlıdır. Diyabetik ayak muayenesinde günlük giydiğiniz ayakkabı ve çorabı da yanınızda bulundurun. Randevu seçenekleri ve ayrıntılı hazırlık listesi randevu sayfasındadır.