Diyabetik Ayak Yarası Ne Zaman Tehlikelidir?

Diyabetik ayak yarası; yaranın çevresinde kızarıklık yayılmaya başladığında, ayak şişip ısındığında, yaradan irinli ya da kötü kokulu akıntı geldiğinde, ateş veya titreme olduğunda, yarada ya da parmaklarda kararma görüldüğünde ve yaranın tabanında kemik seçildiğinde tehlikeli hâle gelmiştir. Bu belirtiler enfeksiyonun derinleştiğini ya da ayağın kan akımının tehlikeye girdiğini gösterebilir. Bazıları aynı gün acil değerlendirme, bazıları ise en geç bir iş günü içinde hekim kontrolü gerektirir^[1]. Aşağıda bu ayrımı nasıl yapacağınızı anlatıyoruz.

Diyabetik ayakta genel olarak hangi değişikliklere dikkat etmeniz gerektiğini diyabetik ayak belirtileri sayfasında bulabilirsiniz. Bu sayfa, bir yara zaten varken işlerin ne zaman ciddileştiğine odaklanır.

Uyarı işaretleri neden gözden kaçabilir?

Diyabetik ayakta tehlike işaretleri her zaman beklendiği kadar belirgin değildir. Sinir hasarı ağrıyı, dolaşım bozukluğu ise kızarıklık ve ısı artışı gibi iltihap bulgularını silikleştirebilir^[3]. Hafif ve orta düzeydeki ayak enfeksiyonlarında ateş ve kan sayımında yükselme çoğu zaman görülmez^[3][4]. Yani "ateşim yok, ağrım yok" demek, yaranın güvende olduğu anlamına gelmez.

Bu yüzden diyabetik ayak yarasında kendi hissinize değil, gözünüzle gördüğünüz değişikliklere güvenin. Yarayı her pansumanda aynı ışıkta inceleyin; gerekirse aynı açıdan fotoğraf çekip önceki günle karşılaştırın.

Diyabetik ayak yarasında tehlike işaretleri

Yayılan kızarıklık, şişlik ve ısı artışı

Yaranın hemen çevresinde ince bir pembelik iyileşmenin parçası olabilir. Ancak kızarıklık genişliyor, yaranın kenarından 2 santimetreden fazla uzağa yayılıyorsa enfeksiyon daha derin ve yaygın kabul edilir^[2]. Ayağın ya da ayak bileğinin şişmesi, dokunulduğunda diğer ayağa göre belirgin sıcak olması ve derinin gerilip sertleşmesi de aynı yönde uyarıdır^[2].

Kızarıklığın sınırını tükenmez kalemle derinin üzerine çizmek, birkaç saat içinde yayılıp yayılmadığını görmeyi kolaylaştırır. Çizginin dışına taşan kızarıklık beklenmemesi gereken bir durumdur.

Akıntı ve kötü koku

Yaradan bulanık, sarı-yeşil, koyu kıvamlı (irinli) akıntı gelmesi enfeksiyon belirtisidir^[2]. Pansumanın her seferinde daha fazla ıslanması, yaranın kötü kokması ya da sağlıksız görünmesi de önemli işaretlerdir^[4]. Yara enfeksiyonunun genel belirtilerini yara enfeksiyonu belirtileri sayfasında ayrıca anlatıyoruz.

Ateş, titreme ve genel durum bozukluğu

Ateşin 38 °C'nin üzerine çıkması ya da tersine 36 °C'nin altına düşmesi, nabzın dakikada 90'ın üzerinde seyretmesi ve hızlı soluk alıp verme, enfeksiyonun kana yayılmaya başladığını gösterebilir. Bu bulgulardan ikisi ya da daha fazlası varsa enfeksiyon "ağır" olarak sınıflandırılır^[2]. Titreme nöbetleri, belirgin halsizlik, iştahsızlık, kusma ya da yaşlı kişilerde bilinç bulanıklığı da ciddiye alınmalıdır.

Kararma ve siyahlaşma

Yarada, yara kenarında ya da parmak uçlarında morarma, griye dönme veya siyahlaşma doku ölümünü (nekroz, kangren) gösterebilir. Kangren, yarayla birlikte ya da yara olmadan, ayağı tehdit eden durumlar arasında sayılır ve hemen değerlendirilmelidir^[1].

Ani soğukluk, solukluk ve istirahat ağrısı

Ayağın birden soğuması, solukluk ya da morumsu renk alması, istirahatte ve özellikle gece yatarken artan ağrı ayağa giden kan akımının kritik ölçüde azaldığını düşündürür. Dolaşım bozukluğunun eşlik ettiği bir yara, ayağı tehdit eden durumlar arasındadır^[1].

Ağrıdaki değişiklik ya da hiç ağrı olmaması

Daha önce ağrısız olan bir yarada ağrı ya da hassasiyet başlaması, enfeksiyonun ve iltihabın işareti olabilir^[3]. Öte yandan sinir hasarı olan kişilerde ağır bir enfeksiyon bile ağrısız seyredebilir. Bu nedenle ağrının olmaması tek başına güven verici değildir; diğer işaretlere bakmak gerekir.

Kan şekerinin açıklanamayan yükselmesi

Diyetinizde ve ilaçlarınızda bir değişiklik yokken kan şekerinizin günlerdir yüksek seyretmesi, ayakta yeni başlayan ya da kötüleşen bir enfeksiyonun ilk işareti olabilir. Kılavuzlar hastaların bu belirtiyi tanıyıp bildirmeleri gerektiğini vurgular^[3].

Kemiğin görünmesi ya da sondayla kemiğe ulaşılması

Yaranın tabanında kemik görülüyorsa ya da hekim muayenede steril bir sondayla kemiğe dokunabiliyorsa, kemik enfeksiyonu (osteomiyelit) güçlü biçimde düşünülür^[4]. Derin yumuşak doku ya da kemik enfeksiyonu şüphesi, ayağı tehdit eden durumlar arasında yer alır^[1]. Kemik enfeksiyonunun nasıl araştırıldığını diyabetik ayak enfeksiyonu sayfasında anlatıyoruz.

Sıcak, kızarık ve şiş ayak: Charcot ayağı

Bazen ortada açık bir yara olmadan ayak bir anda kızarır, şişer ve ısınır; çoğu zaman da ağrı yoktur. Diyabetli bir kişide bu tablo, aksi kanıtlanana kadar Charcot ayağı (sinir hasarına bağlı olarak ayak kemiklerinde ve eklemlerinde gelişen iltihabi süreç) olarak değerlendirilmelidir^[4]. Charcot ayağı sıklıkla enfeksiyonla karıştırılır^[4]. Tedavi edilmezse ayak kemiklerinde ilerleyici kırıklar ve kalıcı şekil bozukluğu gelişebilir^[3].

Şüphe varsa kişinin en geç bir iş günü içinde çok disiplinli ayak ekibine yönlendirilmesi ve kesin tedavi başlayana kadar ayağa yük verilmemesi önerilir^[1].

Aynı gün acile mi, kısa sürede hekime mi?

İngiltere'nin ulusal kılavuzu (NICE), diyabetik ayak sorunlarını aciliyete göre iki gruba ayırır: ayağı ya da hayatı tehdit eden durumlar hemen acil servislere yönlendirilmelidir; diğer aktif ayak sorunları ise en geç bir iş günü içinde uzman ayak ekibine ulaşmalıdır^[1].

Son satırdaki öneri Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği kılavuzuna aittir^[4]. Tablodaki diğer ayrımlar NICE'ın ayağı tehdit eden durumlar listesine ve IWGDF/IDSA enfeksiyon sınıflamasına dayanır^[1][2].

Başvurana kadar neler yapmalı, neler yapmamalı?

Acile ya da hekime giderken bazı basit adımlar işinizi kolaylaştırır:

• Yaralı ayağınızın üzerine mümkün olduğunca basmayın.
• Yarayı temiz, kuru bir örtüyle kapatın.
• Kullandığınız tüm ilaçların listesini ve son günlerdeki kan şekeri ölçümlerinizi yanınıza alın.
• Yaranın son günlerdeki fotoğrafları varsa gösterin; değişimi anlatmak kolaylaşır.
• Yaraya yol açtığını düşündüğünüz ayakkabıyı da götürün.

Kaçınmanız gerekenler:

• Ayağınızı sıcak suda bekletmeyin, sıcak kompres ya da ısıtıcı kullanmayın.
• Kabarcığı patlatmayın, yarayı makas ya da jiletle temizlemeye çalışmayın.
• Evde kalmış bir antibiyotiği kendi kararınızla başlamayın. Yanlış antibiyotik enfeksiyonu baskılarken alınacak kültürün sonucunu yanıltabilir^[2] ve direnç gelişimine katkıda bulunur. Antibiyotiklerin neden hekim kararıyla kullanılması gerektiğini antibiyotik kullanımı sayfasında açıklıyoruz.
• Yaraya bitkisel karışım, toz ya da merhem sürmeyin.

Hekim muayenesinden sonra tedavinin nasıl planlandığını diyabetik ayak yarası tedavisi sayfasında okuyabilirsiniz.