Charcot Ayağı Nedir? Belirtiler ve Tedavi

Charcot ayağının tıbbi adı Charcot nöro-osteoartropatisidir. Adını 19. yüzyılda bu tabloyu tanımlayan Fransız nörolog Jean-Martin Charcot'dan alır. Günümüzde en sık diyabete bağlı sinir hasarı olan kişilerde görülür. Çoğu zaman bir burkulma, basit bir şişlik ya da enfeksiyon sanılır. Bu yüzden tanı gecikebilir ve ayak bu sürede kalıcı olarak şekil değiştirebilir.

Bu yazı, diyabetik ayak rehberimizin Charcot ayağına ayrılmış bölümüdür. Charcot ayağının diğer diyabetik ayak belirtileri arasındaki yerini diyabetik ayak belirtileri sayfasında kısaca anlattık. Burada tanıyı, tedaviyi ve uzun iyileşme sürecini ayrıntılı ele alıyoruz.

Charcot ayağı nedir, neden olur?

Charcot ayağı, sinir hasarı (nöropati) olan kişilerde ayaktaki kemik, eklem ve yumuşak dokuları etkileyen mikropsuz (steril) bir iltihaplanmadır^[2]. Bu iltihap kemikleri zayıflatır. Ayağa yük binmeye devam ettikçe küçük kırıklar ve eklem kaymaları gelişir.

Neden bazı kişilerde ortaya çıktığı tam olarak bilinmez. His kaybı, ayaktaki kan akımının değişmesi ve iltihap tepkisinin aşırı çalışması birlikte rol oynar. Çoğu zaman küçük bir burkulma, takılma ya da ayak ameliyatı tetikleyici olur. Bazen ise belirgin bir neden bulunmaz.

Tedavi edilmeyen Charcot ayağında kemik kırıkları, eklem çıkıkları ve kalıcı şekil bozukluğu gelişebilir. IWGDF 2023 Charcot kılavuzu, bu şekil bozukluğunun yaraya, enfeksiyona ve hatta ampütasyona kadar giden ağır sonuçlar doğurabileceğini vurgular^[1]. Bu yüzden erken tanı ve hemen başlanan tedavi çok önemlidir.

Charcot ayağının belirtileri nelerdir?

Aktif Charcot ayağının en tipik görünümü, açık yarası olmayan bir ayağın diğer ayağa göre daha sıcak, daha şiş ve kızarık olmasıdır. IWGDF 2023 kılavuzu, diyabeti ve nöropatisi olan, derisi sağlam bir kişide bu bulgular varsa aktif Charcot ayağının her zaman düşünülmesini önerir^[1].

Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Tek ayakta, genellikle orta ayak ya da ayak bileği çevresinde şişlik
• Diğer ayağa göre belirgin ısı artışı
• Deride kızarıklık
• Hafif ağrı ya da sızı; bazen hiç ağrı olmaması
• İlerlemiş dönemde ayak kemerinin çökmesi ve tabanın aşağı doğru yuvarlaklaşması

His kaybı nedeniyle ağrı yok denecek kadar az olabilir. Ancak kılavuz, nöropatiye rağmen belirgin ağrı yaşayan kişilerin de olduğunu belirtir^[1]. Ağrının az olması, tablonun hafif olduğu anlamına gelmez.

Charcot ayağı enfeksiyonla nasıl karışır?

Sıcak, kızarık ve şiş bir ayak, ilk bakışta enfeksiyonu düşündürür. Charcot kılavuzu, tanı konmadan önce enfeksiyon, gut ve derin toplardamar pıhtısı gibi diğer nedenlerin dışlanması gerektiğini belirtir^[1]. Bu ayrım bazen kolay değildir.

Büyütİki tablo röntgende benzer görünebilir, açık yarayla birlikte de bulunabilir; ayrımı muayene eden ekip yapar.Kapat

Kılavuz, Charcot ayağının tanısında ya da dışlanmasında CRP, sedimantasyon, beyaz küre sayısı gibi kan testlerinin kullanılmamasını önerir^[1]. Kemik enfeksiyonu ile Charcot ayağı röntgende benzer değişikliklere yol açabilir^[3]. Açık bir yara ile birlikte Charcot ayağı da bulunabilir; bu durumda tablo daha karmaşıktır. Kemik enfeksiyonunu diyabetik ayakta osteomiyelit sayfasında ayrıca anlatıyoruz.

Charcot ayağı nasıl teşhis edilir?

Tanı, muayenedeki iltihap bulguları ile görüntülemedeki kemik ve eklem değişikliklerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Kılavuz, tek başına tanı koyduran bir "altın standart" test olmadığını vurgular^[1].

BüyütAktif Charcot ayağında etkilenen ayak diğerinden belirgin sıcak ve şiştir; iki ayak arasındaki sıcaklık farkı tanı ve izlemde kullanılır.Kapat

Sıcaklık farkı nasıl ölçülür?

Sağlıklı kişilerde iki ayağın deri sıcaklığı birbirine yakındır. İltihap olduğunda bu denge bozulur. Kılavuz, kızılötesi termometreyle iki ayağın deri sıcaklığının standart bir yöntemle ölçülmesini önerir^[1]. Etkilenen ayaktaki en sıcak nokta, diğer ayaktaki aynı noktayla karşılaştırılır^[1].

Bu ölçüm hem tanıyı destekler hem de tedavi sırasında hastalığın ne kadar aktif olduğunu izlemeye yarar. Her kontrolde aynı koşullarda tekrarlanması, sonuçların güvenilir biçimde karşılaştırılmasını sağlar.

Röntgen ve MR

Charcot ayağından şüphelenilen herkese ayak ve ayak bileği röntgeni çekilmelidir. Kılavuz, karşılaştırma için mümkünse iki ayağın da çekilmesini ve mümkünse ayakta, yük verilerek çekim yapılmasını önerir^[1]. Erken dönemde röntgen normal olabilir. Röntgen normal ama şüphe sürüyorsa kılavuz MR çekilmesini güçlü biçimde önerir^[1]. MR yapılamıyorsa sintigrafi, bilgisayarlı tomografi ya da SPECT-BT destekleyici olabilir^[1].

Charcot ayağı nasıl tedavi edilir?

Tedavinin temeli, ayağın hareketsizleştirilmesi ve üzerindeki yükün kaldırılmasıdır. Kılavuz, aktif Charcot ayağından şüphelenildiği anda, tanı testleri sürerken bile dize kadar uzanan bir cihazla ayağın hemen hareketsizleştirilmesini güçlü biçimde önerir^[1]. Bekleme süresi, kemiklerin daha fazla kırılmasına yol açabilir.

Total kontakt alçı ve diğer cihazlar

Kılavuz, cihaz seçiminde şu sırayı önerir^[1]:

1. İlk tercih: Total kontakt alçı. Ayağın ve bacağın şekline birebir oturan, basıncı tüm tabana yayan ve dize kadar uzanan çıkarılamayan bir alçıdır.
2. İkinci tercih: Hekim tarafından çıkarılamaz hâle getirilmiş, dize kadar uzanan bir yürüme botu.
3. Üçüncü tercih: Çıkarılamayan cihaz uygun değilse ya da tolere edilemiyorsa, her an giyilmek koşuluyla dize kadar uzanan çıkarılabilir bir cihaz.

Ayak bileğinin altında kalan cihazlar, örneğin ameliyat ayakkabısı, sandalet ya da özel kalıplı ayakkabı, aktif dönemde yeterli hareketsizlik sağlamadığı için önerilmez^[1]. Kılavuz ayrıca koltuk değneği ya da tekerlekli sandalye gibi yardımcı araçlarla etkilenen bacağa binen yükün azaltılmasını önerir^[1].

Uzun süreli alçı kullanımının da riskleri vardır. Kılavuzda bildirilen başlıca sorunlar alçı içinde yara açılması, alçı çıkarılırken deri hasarı, ağrı, kas zayıflığı, düşme ve bacak boyu farkına bağlı diz ya da kalça yakınmalarıdır^[1]. Bu yüzden alçı düzenli aralıklarla değiştirilir ve kontrol edilir. Diğer ayakkabıya taban yükseltici eklenmesi boy farkını azaltabilir^[1].

İlaç tedavisi var mı?

Hayır. Kılavuz, kemik yıkımını yavaşlatan ilaçların ve kortizonun aktif Charcot ayağının tedavisinde kullanılmamasını önerir^[1]. Pratik kılavuz da hastalığın süresini kısaltan ya da şekil bozukluğunu önleyen bir ilaç tedavisi bulunmadığını belirtir^[2]. Kemik iyileşmesi döneminde D vitamini ve kalsiyum gereksinimi ise ulusal önerilere göre ayrıca değerlendirilir^[1].

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Çoğu kişi ameliyatsız tedavi edilir. Kılavuz; ayak ve ayak bileği eklemlerinde belirgin dengesizlik, cihaz içinde yara açılma riski yüksek bir şekil bozukluğu ya da alçıyla yeterince kontrol edilemeyen ağrı varsa cerrahinin düşünülmesini önerir^[1]. Bu karar ayak ve ayak bileği cerrahisinde deneyimli bir ekip tarafından verilir.

Alçı döneminde nelere dikkat etmelisiniz?

Alçı ya da bot dönemi haftalar, çoğu zaman aylar sürer. Bu sürede günlük hayatınızda bazı düzenlemeler gerekir. Evde takılıp düşmenize yol açabilecek halı ve kabloları kaldırmak, banyoda tutunma desteği kullanmak ve koltuk değneğiyle güvenli yürümeyi öğrenmek düşme riskini azaltır.

Alçının içine hiçbir şey sokmayın, kaşımak için bile. Alçıyı ıslatmayın ve kendiniz kesip açmaya çalışmayın. Alçının üst kenarında sürtünme, yeni bir ağrı, ateş, kötü koku ya da akıntı fark ederseniz kontrol tarihini beklemeden ekibinize haber verin. His kaybı nedeniyle alçı içinde açılan bir yara fark edilmeyebilir.

Kontrollerin sıklığı herkes için aynı değildir. Kılavuz, kontrol aralıklarının şişliğin değişimine, ek hastalıklara, tedavinin risklerine, evde destek olanaklarına ve kişinin ilerlemesine göre belirlenmesini önerir^[1]. Her kontrolde sıcaklık ölçümü tekrarlanır ve alçı gerekirse yenilenir.

Charcot ayağının tedavisi ne kadar sürer?

Tedavi uzun bir süreçtir. Pratik kılavuz, iltihap bulguları sürdüğü sürece yük boşaltmanın devam etmesini önerir ve bunun aylar sürebileceğini belirtir^[2]. Charcot kılavuzu da hastalara remisyonun (sakin döneme geçişin) aylar alabileceğinin önceden anlatılmasını ister^[1].

![Charcot ayağı tedavisini hareketsizleştirmeden remisyona ve özel ayakkabıya kadar gösteren 6 basamaklı zaman çizelgesi](/assets/rehber/charcot-ayagi-nedir/ig-charcot-tedavi-sureci.webp "Uygun olmayan ayakkabıyla erken yük verilirse hastalık yeniden alevlenebilir; bu yüzden kılavuz "iyileşti" yerine "remisyonda" der.")

Remisyona karar vermek için sıcaklık ölçümü, şişlik ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir. Kılavuz, yalnızca şişliğin azalmasına bakılarak bu kararın verilmemesini önerir^[1]. Kılavuz yazarlarının deneyimine göre, iltihap bulguları geçtikten sonra da yük boşaltmanın 4–6 hafta daha sürdürülmesi uygundur^[1].

Kılavuz bu dönem için "iyileşti" yerine "remisyonda" ifadesini kullanır^[1]. Çünkü uygun olmayan ayakkabıyla erken yük verilirse hastalık yeniden alevlenebilir.

Alçıdan sonra ne olur?

Alçı bırakıldıktan sonra ayağa binen yük yavaş yavaş artırılır. Kılavuz, remisyondaki ayağın şeklini en iyi karşılayan ve destekleyen özel ayakkabı ya da tabanlıkların kullanılmasını önerir^[1]. Şekil bozukluğu ya da eklem dengesizliği varsa, dize kadar uzanmayan ama bileği de saran kişiye özel cihazlar ek koruma sağlar^[1].

Bu dönemde dikkat edilecekler:

• Önerilen ayakkabıyı evde de giyin; çıplak ayakla yürümeyin.
• Ayağınızı her gün yeni bir şişlik, kızarıklık ya da yara açısından kontrol edin.
• Ayakta yeniden ısınma ya da şişme fark ederseniz ekibinize hemen haber verin^[2].
• Diğer ayağınızı da izleyin; tedavi sırasında ona daha fazla yük biner.

Aktif Charcot ayağında alçı, sıcaklık ölçümü ve özel ayakkabıya geçişin adım adım nasıl ilerlediğini Charcot ayağı örnek süreci sayfasında okuyabilirsiniz. Ayak şekli bozulan kişilerde yara ve ampütasyon riskinin nasıl azaltıldığını diyabetik ayakta ampütasyon riski sayfasında anlatıyoruz.

Sıcak ve şiş ayağın Charcot mı yoksa enfeksiyon mu olduğunun ayırt edilmesi için diyabetik ayak yara muayenesi sayfasından randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.