Örnek Süreç: Orta Şiddette Enfekte Diyabetik Ayak Yarası

Bu örnek senaryo, enfekte diyabetik ayak yarası olan bir kişide enfeksiyonun şiddetinin nasıl belirlendiğini, kültürün neden temizlenmiş yaradan alındığını ve antibiyotik bittikten sonra yaranın nasıl kapandığını gösterir. Anlatılan kişi gerçek bir hasta değildir; süreç IWGDF/IDSA 2023 enfeksiyon kılavuzundaki ilkelere göre kurgulanmıştır. Enfeksiyonun yayılımı, damar durumu ve eşlik eden hastalıklar seyri her kişide değiştirir; buradaki 10 haftalık süre yalnızca bir örnektir.

Enfekte yara senaryosunun özeti

Beşinci parmak dibindeki yaranın başvurudaki hâli

Bu senaryodaki kişi, birkaç hafta önce aldığı dar burunlu yeni bir ayakkabıyla uzun bir gün geçirdiğini, birkaç gün sonra ayağının dış yanında kızarıklık ve hafif şişlik fark ettiğini anlatıyor. Muayenede beşinci parmak dibinde yaklaşık 2,5 santimetrelik, üzeri sarımsı ölü doku tabakasıyla (fibrin) kaplı bir yara var. Kızarıklık yara kenarından yaklaşık 3 santimetre uzanıyor, çevre deri hafif şiş ve parlak. Siyah doku yok.

Hassas görselYara ve doku görüntüsü içerir. Görmek için dokunun.Görseli gizle

Yara çevresinde kızarıklık, şişlik ve ısı artışı gibi bulgulardan en az ikisinin bulunması, diyabetik ayakta enfeksiyonu düşündürür^[1]. Bu belirtilerin genel bir anlatımını yara enfeksiyonu belirtileri sayfasında bulabilirsiniz.

Enfeksiyonun şiddeti nasıl belirlendi?

Kızarıklığın genişliği ve genel durum

Ateş yok, nabız ve solunum sayısı normal, kişinin genel durumu iyi. Kızarıklığın yara kenarından 2 santimetre ya da daha fazla uzanması, genel vücut belirtisi olmasa bile enfeksiyonu "orta" şiddette sınıflamaya yeter^[1]. Bu senaryodaki tablo IWGDF/IDSA sınıflamasında orta enfeksiyona (3. derece) karşılık geliyor. Şiddetin neden önemli olduğunu ve derecelerin ayrıntısını diyabetik ayak enfeksiyonu sayfasında anlatıyoruz.

Kemik, gaz ve dolaşım araştırması

Steril bir sondayla yapılan muayenede yaranın kemiğe ulaşmadığı görülüyor. Ayak röntgeninde kemikte erime ya da dokuda gaz yok. Kan testlerinde iltihap göstergeleri hafifçe yükselmiş. Ayak nabızları ele geliyor ve Doppler incelemesinde ciddi bir akım azalması saptanmıyor. Damar hastalığı eşlik etseydi, cerrahi temizlik ve damar açma işlemlerinin sırası damar uzmanıyla birlikte acilen planlanacaktı^[1][4].

Doku kültürü nasıl alındı?

Kültür, antibiyotik başlamadan önce alınıyor. Yaranın yüzeyi temizlendikten sonra, yara tabanından küretle küçük bir doku parçası alınıp laboratuvara gönderiliyor. Kılavuzlar yüzeyden alınan sürüntü yerine temizlenmiş yaranın tabanından doku örneği alınmasını önerir^[1][5]. Örneğin nasıl alındığını ve sonucun nasıl okunduğunu yara kültür testi sayfasında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Cerrahi temizlik ve antibiyotikle ilerleyen tedavi planı

Orta enfeksiyonu olan ve önemli ek hastalığı bulunmayan kişilerin bir kısmı ayaktan tedavi edilebilir; yatış özellikle ağır enfeksiyonda ya da ciddi ek sorunları olan orta enfeksiyonda düşünülür^[1]. Bu senaryoda cerrahi temizlik planlandığı için birkaç günlük kısa bir yatış yapılıyor.

• İlk antibiyotik: Kültür sonucu beklenirken, enfeksiyonun şiddetine ve olası mikroplara göre hekimin seçtiği bir antibiyotik başlanıyor^[2].
• Cerrahi temizlik: Orta ve ağır enfeksiyonlarda enfekte ve ölü dokunun ilk 24–48 saat içinde antibiyotikle birlikte cerrahi olarak temizlenmesi önerilir^[1]. Başvurunun ertesi günü yaranın içindeki ölü doku ve fibrin ameliyathanede temizleniyor; derinde apse ya da tendon tutulumu bulunmuyor.
• Kültüre göre daraltma: Kültürde deride sık bulunan bir stafilokok türü üretiliyor. Hekim, antibiyogram sonucuna göre tedaviyi daha dar etkili bir ilaçla sürdürüyor ve genel durum düzeldiği için ağızdan tedaviye geçiyor.
• Yük boşaltma: Yara tabanda değil, ayağın dış yanında. Bu tür yaralarda ayakkabı düzenlemesi ya da çıkarılabilen bir yük boşaltma cihazı önerilir; orta enfeksiyon da çıkarılabilen cihazı uygun kılar^[3]. Kişiye yaranın bulunduğu bölgesi boşaltılmış, ayak bileği hizasında bir yük boşaltma ayakkabısı veriliyor.
• Kan şekeri: Enfeksiyon sırasında yükselen kan şekeri için diyabet tedavisi geçici olarak düzenleniyor.

Enfeksiyon gerilerken yaranın kapanması

5. gün: incelen kızarıklık ve temizlenmiş yara yatağı

Beşinci günde kızarıklık belirgin olarak gerilemiş ve yara kenarında ince bir şeride inmiş. Şişlik azalmış. Yara yatağı kırmızı ve temiz; yalnızca birkaç küçük sarı alan kalmış. Kişi taburcu ediliyor ve ağızdan tedaviye evde devam ediyor.

Hassas görselYara ve doku görüntüsü içerir. Görmek için dokunun.Görseli gizle

4. hafta: antibiyotik bittikten sonra küçülen yara

Yumuşak doku enfeksiyonlarında antibiyotik genellikle 1–2 hafta verilir^[1]. Bu senaryoda enfeksiyon bulguları tamamen geçtiği için antibiyotik toplam iki haftada kesiliyor. Dördüncü haftada yara yaklaşık 1,2 santimetreye küçülmüş, yara yatağı sağlıklı kırmızı dokuyla dolu, çevresinde kızarıklık yok. Bu aşamada yaranın kapanmasını sağlayan antibiyotik değil, yük boşaltma ve düzenli yara bakımıdır.

Hassas görselYara ve doku görüntüsü içerir. Görmek için dokunun.Görseli gizle

Dördüncü hafta, gidişatın değerlendirildiği bir eşik olarak da kullanılır. Uygun tedaviye rağmen 4 haftada enfeksiyon belirtileri gerilemeseydi, kişinin yeniden değerlendirilmesi ve ek tetkikler gerekecekti^[1].

10. hafta: soluk bir izle kapanma

Onuncu haftada yara tamamen kapanmış. Beşinci parmak dibinde küçük, soluk bir iz kalmış; kızarıklık ya da şişlik yok. Yarayı başlatan dar ayakkabı bırakılıyor ve ayağın genişliğine uygun, burnu geniş bir ayakkabıya geçiliyor.

Hassas görselYara ve doku görüntüsü içerir. Görmek için dokunun.Görseli gizle

Enfekte yara örneğinden çıkarılacak dersler

• Diyabetli ayakta hafif bir kızarıklık bile birkaç günde yayılabilir. Yara çevresinde yeni başlayan kızarıklık ya da şişlik gördüğünüzde aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kültürün değeri, örneğin nasıl alındığına bağlıdır. Temizlenmiş yaradan alınan doku örneği, yüzey sürüntüsünden daha güvenilir bilgi verir.
• Antibiyotik süresi enfeksiyona göre belirlenir, yaranın kapanmasına göre değil. Kontrolde size söylenmeden ilacı ne erken bırakın ne de kendiliğinizden uzatın; ayrıntısı antibiyotik kullanımı sayfasında.
• Enfeksiyon geçtikten sonra da yaranın üzerine binen yük kaldırılmalıdır.
• Yeni bir ayakkabıyı ilk günlerde kısa sürelerle giyin ve akşam ayağınızı kontrol edin.