Grip (İnfluenza): Belirtiler, Bulaş ve Aşı

Her sonbahar ve kış, "grip oldum" cümlesi farklı hastalıklar için kullanılır: hafif bir soğuk algınlığı, kovit ya da gerçek bir influenza enfeksiyonu. Bu ayrım önemlidir; çünkü grip bazı kişilerde zatürreye ve hastaneye yatışa kadar ilerleyebilir. Bu yazı enfeksiyon hastalıkları rehberinde yer alan yazılardan biridir. Gribin nasıl bulaştığını, belirtilerini, soğuk algınlığı ve kovitten farkını, kimlerin risk altında olduğunu ve aşıyı anlatıyoruz.

Grip nedir, nasıl bulaşır?

Grip, influenza virüslerinin yol açtığı, burun, boğaz ve akciğerleri tutan bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur. Virüs öksürük, hapşırık ve konuşmayla saçılan damlacıklarla ve bu damlacıkların bulaştığı ellerle yayılır. Kapalı ve kalabalık ortamlar bulaşı kolaylaştırır.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyada her yıl yaklaşık 1 milyar mevsimsel grip vakası görülür; bunların 3–5 milyonu ağır hastalıkla seyreder^[1]. Virüsün vücuda girmesiyle belirtilerin başlaması arasındaki süre ortalama 2 gündür, ancak 1–4 gün arasında değişebilir^[1]. CDC'ye göre büyük çocuklar ve erişkinler hastalığın ilk üç gününde en bulaşıcı dönemdedir^[3].

Doç. Dr. Hüsrev Diktaş, influenzanın bulaş yollarını ve korunma önerilerini kısa bir videoda anlatıyor. Sonbaharda artan diğer solunum yolu enfeksiyonları için sonbahar enfeksiyonları videosu da yararlı olabilir.

Grip belirtileri nelerdir?

Grip belirtileri çoğunlukla aniden başlar ve kişi kendini kısa sürede belirgin biçimde hasta hisseder. Soğuk algınlığından farklı olarak ateş, kas ağrısı ve yorgunluk ön plandadır. CDC'nin sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır^[2]:

• Ateş ya da ateşli hissetme, üşüme ve titreme
• Öksürük
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı ya da tıkanıklığı
• Kas ve vücut ağrıları
• Baş ağrısı
• Yorgunluk, halsizlik
• Bazı kişilerde kusma ve ishal; bu durum çocuklarda erişkinlere göre daha sık görülür

BüyütGrip çoğu kişide evde dinlenme ve bol sıvıyla geçer; nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da ateşin düşmemesi hekime başvurma nedenidir.Kapat

Her grip hastasında ateş olmayabilir^[2]. Hastalık atlatıldıktan sonra öksürüğün ve yorgunluğun bir süre daha devam etmesi de sık görülür. Diktaş, uzayan grip ve toparlanma dönemini Doktora Sor programında ayrıca değerlendirmişti.

Grip, soğuk algınlığı ve kovit nasıl ayırt edilir?

Grip aniden başlar ve ateş, kas ağrısı ve yorgunlukla belirgindir; soğuk algınlığı daha yavaş başlar ve burun akıntısı, hapşırık ön plandadır. Kovit ise gribe çok benzer ve CDC'ye göre ikisi yalnızca belirtilere bakılarak ayırt edilemez; kesin ayrım için test gerekir^[3].

BüyütKovit gribe çok benzer; ikisi belirtilere bakılarak ayırt edilemez, kesin ayrım için test gerekir.Kapat

Tablodaki bilgiler CDC'nin grip ile soğuk algınlığı ve grip ile kovit karşılaştırmalarına dayanır^[2][3]. Doç. Dr. Hüsrev Diktaş, grip benzeri şikâyetlerle başvuran hastalarda kovit sıklığını Ensonhaber'e verdiği röportajda değerlendirmişti. Kış aylarında gripten farklı olarak mide ve bağırsağı tutan norovirüsü ise Hürriyet'e anlattığı haberde ele almıştı.

Grip kimlerde ağır geçer?

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre çoğu kişi ateş ve diğer belirtilerden bir hafta içinde, tıbbi bakıma gerek kalmadan iyileşir^[1]; ancak bazı gruplarda zatürre gibi komplikasyonlarla ağır seyredebilir. Dünya Sağlık Örgütü'nün saydığı risk grupları şunlardır^[1]:

• Gebeler
• 5 yaşından küçük çocuklar
• Yaşlılar
• Kronik hastalığı olanlar (kalp, akciğer, böbrek hastalığı, diyabet gibi)
• Bağışıklığı baskılanmış kişiler
• Sağlık ve bakım çalışanları (bulaş riski açısından)

BüyütRisk grubundaysanız hastalık başladıktan sonraki 24–48 saat içinde hekime başvurun; yıllık aşı da bu gruplara önerilir.Kapat

Diyabeti olan kişilerde ateşli bir hastalık kan şekerini yükseltebilir. Ayağında yara bulunan bir diyabet hastasında bu dönem, yaranın kötüleşmesine de zemin hazırlayabilir. Böyle bir durumda yaranın diyabetik ayak ve yara enfeksiyonu muayenesi ile değerlendirilmesini ertelememek gerekir.

Grip hangi komplikasyonlara yol açabilir?

Gribin en sık komplikasyonu zatürredir; bunun yanında var olan kalp, akciğer ve şeker hastalıklarının kötüleşmesi, kulak ve sinüs enfeksiyonları görülebilir. Komplikasyonlar daha çok risk gruplarında gelişir, ancak sağlıklı kişilerde de ortaya çıkabilir.

Zatürre iki şekilde gelişebilir. Grip virüsü doğrudan akciğeri tutabilir ya da gribin zayıflattığı solunum yoluna bir bakteri yerleşebilir. İkinci durumda tipik öykü şudur: kişi birkaç gün içinde düzelmeye başlar, ardından ateşi yeniden yükselir, öksürüğü artar ve balgamı koyulaşır. Bu "düzelip yeniden kötüleşme" tablosu, hekime yeniden görünmeyi gerektirir^[2].

Daha seyrek olarak kalp kasında, beyinde ya da kaslarda iltihap gelişebilir. Ağır vakalarda enfeksiyon tüm vücudu etkileyerek sepsise yol açabilir. Astımı, kalp yetmezliği ya da diyabeti olan kişilerde grip, bu hastalıkların kontrolünü bozabilir. Bu yüzden kronik hastalığı olanların grip döneminde ilaçlarını aksatmaması ve kötüleşme belirtilerinde hekime erken başvurması önemlidir.

Aşı dışında nasıl korunulur?

Aşının yanında günlük önlemler de bulaşı azaltır. Bunlar özellikle evde yaşlı, bebek ya da kronik hastası olan aileler için önemlidir:

• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın; yüzünüze, gözünüze ve ağzınıza yıkanmamış elle dokunmayın.
• Hasta olduğunuzda evde kalın; ateşiniz düşmeden kalabalık ortama girmeyin.
• Evde grip hastası varsa ortak havlu, bardak ve çatal kaşık kullanmayın, odayı düzenli havalandırın.
• Kapı kolu, telefon ve uzaktan kumanda gibi sık dokunulan yüzeyleri temizleyin.
• Risk grubundaki bir yakınınızı ziyaret edecekseniz, kendinizde grip belirtisi varken ziyareti erteleyin.

Grip aşısı kimlere önerilir, ne zaman yapılmalı?

Grip aşısı her yıl yapılmalıdır ve özellikle risk gruplarındaki kişiler için önerilir. Dünya Sağlık Örgütü aşılamayı gripten korunmanın temel yolu olarak gösterir^[1]. Yıllık aşıyı özellikle gebeler, 6 ay–5 yaş arası çocuklar, 65 yaş üstü kişiler, kronik hastalığı olanlar ve sağlık çalışanları için önerir^[1].

Sağlık Bakanlığı'nın mevsimsel grip sayfasına göre grip aşısı grip mevsimi boyunca, ekim ile mart ayları arasında yaptırılabilir^[4]. CDC'ye göre aşıdan sonra koruyucu antikorların oluşması yaklaşık iki hafta sürer^[5]. Bu yüzden aşıyı mevsimin başında olmak daha mantıklıdır.

Aşının her yıl tekrarlanmasının iki nedeni vardır: aşının sağladığı koruma zamanla azalır ve dolaşan grip virüsleri her yıl değişebilir^[5]. CDC, grip aşısının gribe yol açmadığını açıkça belirtir^[5]; aşı yerinde ağrı ya da kısa süren hafif halsizlik ise grip değil, vücudun aşıya verdiği tepkidir.

Grip antibiyotikle geçer mi?

Hayır. Grip bir virüs hastalığıdır ve antibiyotikler virüslere etki etmez. Gereksiz antibiyotik iyileşmeyi hızlandırmaz, yalnızca yan etki ve direnç riski getirir. Antibiyotiğin neden yalnızca bakteriyel enfeksiyonlarda kullanıldığını akılcı antibiyotik kullanımı yazısında anlattık.

Gripte virüse etkili, reçeteyle verilen antiviral ilaçlar vardır. Dünya Sağlık Örgütü, risk grubundaki ya da belirtileri ağır olan kişilerin bu ilaçlarla mümkün olduğunca erken tedavi edilmesini önerir^[1]. Sağlık Bakanlığı da risk grubundaki kişilerin hastalık başladıktan sonraki 24–48 saat içinde hekime başvurmasını önerir^[4]. Hangi ilacın gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Grip sırasında bazen araya bakteriyel bir enfeksiyon, örneğin zatürre, eklenebilir. Bu durumda antibiyotik gerekebilir; ancak bu kararı muayene eden hekim verir.

Evde nelere dikkat etmeli?

• Dinlenin ve bol sıvı alın.
• Ateşiniz düşene kadar evde kalın; işe, okula ya da kalabalık ortamlara gitmeyin.
• Öksürürken ve hapşırırken ağzınızı mendille ya da dirseğinizle kapatın; ellerinizi sık yıkayın.
• Kronik hastalığınız varsa her zamanki ilaçlarınızı aksatmayın; diyabetiniz varsa şekerinizi daha sık ölçün.