Kene Isırırsa Ne Yapmalı? KKKA Belirtileri

Bahar geldiğinde piknik, bağ bahçe işi, hayvan otlatma ya da doğa yürüyüşü artar; kenelerle karşılaşma da onunla birlikte artar. Kenelerin çoğu hastalık taşımaz, ancak Türkiye'de Kırım Kongo kanamalı ateşi (KKKA) gibi ölümcül olabilen bir hastalığı bulaştırabilirler. Bu yazı enfeksiyon hastalıkları rehberinin bir parçasıdır. Tutunan keneyi nasıl çıkaracağınızı, hangi yöntemlerden uzak durmanız gerektiğini, KKKA belirtilerini ve ne zaman hastaneye gitmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Kene ısırırsa ilk ne yapılmalı?

Kene ısırırsa keneyi mümkün olduğunca erken çıkarmak gerekir; çünkü kene deride ne kadar uzun kalırsa bulaş riski o kadar artar. Yakında bir sağlık kuruluşu varsa ilk tercih orası olmalıdır. Hemen ulaşamıyorsanız keneyi aşağıdaki adımlarla kendiniz çıkarabilirsiniz.

BüyütAğız kısmı deride kalırsa kurcalamayın, deri kendi iyileşir; keneyi çıkaramazsanız en yakın sağlık kuruluşuna gidin.Kapat

Sağlık Bakanlığı, keneyi erken çıkarmanın bulaşma riskini azalttığını ve keneyi çıkaramayan kişilerin en yakın sağlık kuruluşuna başvurmasını önerir^[1].

Keneyi doğru çıkarma adımları

1. Elinizi koruyun. Keneye çıplak elle dokunmayın; eldiven, naylon poşet ya da temiz bir bez kullanın^[1].
2. Deriye en yakın yerden tutun. Keneyi gövdesinden değil, deriye tutunduğu noktaya en yakın yerinden kavrayın^[1]. Elinizde ucu ince bir cımbız varsa CDC bunun işe yaradığını belirtir^[3].
3. Sıkmadan, düz çekin. Keneyi ezmeden, sabit ve eşit bir kuvvetle yukarı doğru çekin. Çevirmek ya da ani hareketle koparmak ağız parçalarının deride kalmasına yol açabilir^[3].
4. Bölgeyi temizleyin. Isırık yerini ve ellerinizi sabun ve suyla ya da alkollü bir antiseptikle temizleyin^[3].
5. Tarihi not edin. Kenenin ne zaman ve nerede tutunduğunu bir kenara yazın. Belirti çıkarsa hekime bu bilgiyi vermeniz gerekecek.

Kenenin ağız kısmı deride kalırsa paniğe gerek yok. CDC, kolayca çıkarılamıyorsa ağız parçasını kurcalamamayı ve derinin iyileşmesine bırakmayı önerir^[3]. Doç. Dr. Hüsrev Diktaş da Haber7'ye yaptığı açıklamada asıl işin keneyi vakit kaybetmeden vücuttan uzaklaştırmak olduğunu vurgulamıştı.

Kene çıkarılırken neler yapılmamalı?

Keneyi ezmek, yakmak ya da üzerine bir madde dökmek yapılmaması gereken en önemli hatalardır. Bu müdahaleler keneyi uyarabilir ve içindeki sıvının deriye geçme olasılığını artırabilir^[3]. Sağlık Bakanlığı ve CDC'nin uyardığı yanlış uygulamalar şunlardır^[1][3]:

• Keneyi parmaklarla ezmek ya da çıplak elle öldürmek
• Üzerine yanan sigara bastırmak ya da kibritle yakmak
• Kolonya, gaz yağı, oje, vazelin ya da yağ dökmek
• Keneyi gövdesinden sıkarak koparmaya çalışmak

Bu yöntemler halk arasında yaygındır ama kenenin daha sıkı tutunmasına ya da taşıdığı mikropları daha hızlı boşaltmasına yol açabilir. Diktaş'ın Sağlıcakla videosunda anlattığı gibi, Anadolu'da sık başvurulan bu yöntemler yerine sakin ve doğru bir çıkarma işlemi gerekir.

KKKA nedir, belirtileri nelerdir?

Kırım Kongo kanamalı ateşi, keneler tarafından taşınan bir virüsün yol açtığı; ateş, halsizlik, kas ağrısı ve ağır vakalarda kanamayla seyreden bir hastalıktır. Sağlık Bakanlığı bu hastalığı hayvanlardan insanlara bulaşan (zoonotik) ve ölümlere neden olabilen bir enfeksiyon olarak tanımlar^[2].

BüyütBelirtiler çoğunlukla 1–3 gün içinde, en geç 9 gün içinde başlar ve ilk günlerde gribe benzeyebilir.Kapat

Kene tutunmasından sonra belirtiler genellikle 1–3 gün içinde, en geç 9 gün içinde başlar^[1][4]. İlk belirtiler gribe benzeyebilir^[2]:

• Ani başlayan ateş, üşüme ve titreme
• Halsizlik ve iştahsızlık
• Yaygın kas ağrıları ve baş ağrısı
• Bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı
• Yüzde ve gözlerde kızarıklık, deri döküntüsü

Hastalık ilerledikçe deride morarma ve kanama, diş eti ve burun kanaması, mide-bağırsak kanaması gibi bulgular görülebilir^[2]. Bu nedenle kene teması olan birinde "grip oldum" diye beklemek doğru değildir. Gribin kendi belirtilerini merak ediyorsanız grip rehberine bakabilirsiniz; ancak kene öyküsü varsa her zaman hekime söyleyin.

KKKA ne kadar tehlikelidir?

KKKA ölümcül olabilen bir hastalıktır, ancak erken başvuru ve destek tedavisi sonucu belirgin biçimde etkiler. Sağlık Bakanlığı, Türkiye'de görülen vakalarda ölüm oranının yaklaşık %5 olduğunu bildirir^[2]. Dünya Sağlık Örgütü ise farklı salgınlarda bu oranın %10–40 arasında değiştiğini belirtir^[4].

Hastalığa özgü onaylanmış bir ilaç ve insanlarda kullanılan bir aşı bulunmamaktadır^[2][4]. Tedavinin temeli; sıvı ve kan değerlerinin yakından izlendiği, gerektiğinde kan ürünlerinin verildiği destek tedavisidir^[2]. Bu yüzden belirtiler başladığında hastaneye erken gitmek hayati önem taşır.

Hastanede hangi tetkikler yapılır?

Kene teması olan ve belirti gösteren bir kişide hekim önce ayrıntılı öykü alır: kenenin ne zaman ve nerede tutunduğu, hayvanlarla ya da hasta biriyle temas olup olmadığı. Ardından tam kan sayımı ve karaciğer testleri gibi kan tahlilleri istenir. KKKA'da kan pulcukları (trombosit) ve beyaz kan hücreleri düşebilir; bu değerler hastalığın seyrini izlemek için de kullanılır.

Kesin tanı, kan örneğinde virüsün genetik materyalinin PCR testiyle ya da virüse özgü antikorların gösterilmesiyle konur^[2]. Sağlık Bakanlığı, erken tanının hem gerekli kan ürünlerinin zamanında sağlanması hem de bulaşın önlenmesi açısından önemli olduğunu vurgular^[2]. Belirtisi olmayan ve yalnızca kene çıkarılan kişilerde ise genellikle izlem önerilir; ek tetkik gerekip gerekmediğine muayene eden hekim karar verir.

KKKA şüphesiyle yatırılan hastalar, kan ve vücut sıvılarıyla bulaşı önlemek için ayrı bir odada izlenir. Hastaya bakan sağlık çalışanları ve ziyaretçiler eldiven, önlük ve maske kullanır^[2]. Bu önlemler hastalığın ağır olduğu anlamına gelmez; çevredeki kişileri korumak için alınır.

KKKA Türkiye'de nerede ve ne zaman görülür?

KKKA Türkiye'de en çok İç Anadolu'nun kuzeyinde, Orta Karadeniz'de ve Doğu Anadolu'nun kuzeyinde görülür; vakalar kenelerin aktifleştiği bahar ve yaz aylarında artar. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, hastalığın ülkemizde ilk olarak Tokat ve çevresinde dikkat çektiğini belirtir^[1].

Bu, başka bölgelerde kene ısırığının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Kenelere bağ, bahçe, tarla, ahır, orman kenarı ve piknik alanlarında sık rastlanır. Sağlık Bakanlığı'na göre şu kişiler daha fazla risk altındadır^[2]:

• Tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar, çobanlar
• Kasaplar ve mezbaha çalışanları
• Veteriner hekimler
• Korunmasız olarak kamp ve piknik yapanlar
• KKKA hastalarına bakan sağlık çalışanları ve hasta yakınları

Hastalık yalnızca kene ısırığıyla bulaşmaz. Keneyi çıplak elle ezmek, enfekte hayvanların kanı ve dokularıyla korunmasız temas ve hastaların kanıyla temas da bulaş yollarıdır^[2]. Hayvanlar hastalık belirtisi göstermediği için sağlıklı görünen bir hayvan da virüsü taşıyabilir^[2]. Bu yüzden hayvan kesimi ve bakımı sırasında eldiven kullanmak önemlidir. Kurban döneminde et ve kesim hijyeniyle ilgili önerileri Diktaş'ın kurban eti hijyeni videosunda bulabilirsiniz.

Keneden nasıl korunulur?

Keneden korunmanın yolu, kenenin deriye ulaşmasını engellemek ve doğadan dönünce vücudu dikkatle kontrol etmektir. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri şunlardır^[1]:

• Kene riski olan alanlara giderken vücudu örten giysiler giyin; pantolon paçalarını çorabın içine sokun.
• Keneyi kolay görebilmek için açık renkli giysiler tercih edin.
• Dönüşte kulak arkası, koltuk altı, kasık ve diz arkası dahil tüm vücudu kontrol edin; çocukları da kontrol edin.
• Hayvanların kanına, vücut sıvılarına ve dokularına çıplak elle dokunmayın.
• Evcil hayvanlarınızı da dışarıdan dönünce kontrol edin.

BüyütAçık renkli, uzun kollu giysiler keneyi görmeyi kolaylaştırır; araziden dönünce diz arkası, kasık ve koltuk altı mutlaka kontrol edilir.Kapat

Çocuklar oyun sırasında çimenlik ve çalılık alanlarda daha çok vakit geçirir ve kene tutunmasını kendileri fark etmeyebilir. Bu yüzden dönüşte çocukların saçlı derisi, kulak arkası, ense, koltuk altı ve bel çevresi dikkatle kontrol edilmelidir. Keneler küçük olduğu için iyi bir ışık altında bakmak işi kolaylaştırır. Giysileri eve girer girmez çıkarıp yıkamak da gözden kaçan kenelerin eve taşınmasını azaltır.

Korunma yöntemleri ve sık sorulan sorular için Diktaş'ın Sağlık Olsun programındaki söyleşisine göz atabilirsiniz. Sağlık çalışanlarına yönelik KKKA ve kızamık eğitimi videosu da hastalığın tanı ve izlem yönlerini özetliyor.