Diyabetik Ayak İçin Nereye Gidilir?

Ayağınızda bir değişiklik fark ettiğinizde ilk soru çoğu zaman "Nereye gitmeliyim?" olur. Yanlış kapı zaman kaybettirebilir. Ağır bir enfeksiyonla poliklinik sırası beklemek de, basit bir nasır için acil serviste saatler geçirmek de istenmeyen sonuçlardır. Bu yazı diyabetik ayak rehberinin bir parçasıdır ve belirtinizin aciliyetine göre hangi kapıya başvuracağınızı adım adım anlatır.

Hangi uzmanlık dalının neye baktığını diyabetik ayağa hangi bölüm bakar yazısında, bir hastanede bu hizmetin olup olmadığını nasıl anlayacağınızı ise diyabetik ayak hangi hastanede var yazısında bulabilirsiniz.

Belirtiye göre hangi başvuru yolu uygundur?

Başvuru yolu, belirtinin ne kadar hızlı ilerleyebileceğine göre seçilir: vücudu genel olarak etkileyen ya da saatler içinde değişen belirtilerde aynı gün acil servis, ilerleyici ama genel durumu bozmayan sorunlarda birkaç gün içinde poliklinik, şikâyet yokken de risk sınıfına göre rutin ayak kontrolü uygundur. Aşağıdaki tablo bu ayrımı özetler.

Tablo bir yol gösterici olarak hazırlanmıştır, tanı koymaz. İki satır arasında kararsız kaldığınızda daha acil olan seçeneği tercih edin.

Diyabetik ayakta hangi durumlar aynı gün acil servis gerektirir?

Ateş ya da titreme, saatler içinde yayılan kızarıklık, ayakta yeni kararma, yaradan irin ve kötü koku, bilinç bulanıklığı ya da kan şekerinin kontrolden çıkması aynı gün acil servis gerektirir. Bu belirtiler enfeksiyonun derin dokulara ya da kana yayıldığını veya ayağın kan akımının ciddi biçimde azaldığını gösterebilir.

IWGDF/IDSA 2023 kılavuzu, ayak enfeksiyonuna ateş, hızlı nabız ya da hızlı solunum gibi vücudun genelini etkileyen belirtiler eşlik ediyorsa bunu ağır enfeksiyon olarak sınıflar^[2]. Kılavuz, ağır enfeksiyonu olan kişilerin genellikle hastaneye yatırılarak tedavi edilmesini önerir^[2]. Bu nedenle bu belirtilerde poliklinik randevusu beklenmez.

Bazı ayrıntılar özellikle önemlidir:

• His kaybı ağrıyı gizler: Sinir hasarı olan ayakta ağır bir enfeksiyon az ağrıyla seyredebilir. Ağrının az olması tablonun hafif olduğunu göstermez.
• Kan şekeri bir uyarı işaretidir: Açıklanamayan kan şekeri yükselmesi, ayakta gizli bir enfeksiyonun ilk işareti olabilir.
• Kararma beklemez: Parmakta yeni başlayan kararma ya da ani soğuma, kan akımının azaldığını gösterebilir. Bu tabloyu diyabetik ayakta kangren yazısında anlattık.

Acil işaretlerin ayrıntılı listesi diyabetik ayak yarası ne zaman tehlikelidir sayfasındadır. Enfeksiyonun kana yayılmasıyla ilgili bilgiler için sepsis belirtileri yazısına da bakabilirsiniz.

Hangi durumlarda birkaç gün içinde polikliniğe gidilmelidir?

İyileşmeyen ya da küçülmeyen bir yara, nasırın altında koyulaşma veya kan oturması ve ateş olmadan kızarık, sıcak, şiş bir ayak birkaç gün içinde diyabetik ayak ya da enfeksiyon hastalıkları polikliniğinde değerlendirilmelidir. Bu durumlar acil görünmeyebilir, ancak beklendikçe derin enfeksiyon ve kalıcı hasar riski artar.

• İyileşmeyen yara: Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) kılavuzu, iki hafta içinde iyileşmeyen deri lezyonu olan diyabetli kişinin deneyimli bir merkeze yönlendirilmesini ister^[4].
• Nasır altında koyulaşma: Nasırın altındaki kahverengi ya da siyah renk, çoğu zaman altta açılmış bir yaranın ya da kanamanın işaretidir. IWGDF, nasır ve kabarcık gibi yara öncesi değişikliklerin bir sağlık profesyonelince tedavi edilmesini önerir^[1]. Nasırı evde kesmeyin.
• Kızarık, sıcak, şiş ama ateşsiz ayak: Bu tablo enfeksiyon olabileceği gibi Charcot ayağı (sinir hasarına bağlı olarak ayak kemiklerinin ve eklemlerinin zarar görmesi) da olabilir. Ayrım muayene ve görüntülemeyle yapılır. Ayrıntılar Charcot ayağı sayfasındadır.
• Antibiyotiğe rağmen düzelmeyen yara: Kemiğe ulaşmış enfeksiyon, ilaca dirençli mikrop ya da yetersiz kan akımı araştırılmalıdır.

Polikliniğe başvurana kadar yaralı ayağa olabildiğince az basın ve yaraya sürtünen ayakkabıyı giymeyin. Bu sürede kızarıklık yayılırsa ya da ateş başlarsa tablo acile dönüşmüş demektir. Yaranın enfekte olup olmadığını anlamaya yardım eden işaretleri diyabetik ayak enfeksiyonu sayfasında bulabilirsiniz.

Ayağınızda sorun yokken kontrole nereye gidilir?

Ayağınızda yara ya da şikâyet yoksa rutin ayak kontrolü için aile hekiminize ya da diyabetinizi izleyen endokrinoloji veya iç hastalıkları polikliniğine gidebilirsiniz. Bu muayenede his kaybı, nabızlar, deri ve ayak şekli değerlendirilir ve ayağınızın risk sınıfı belirlenir; sonraki kontrollerin sıklığı bu sınıfa göre planlanır.

IWGDF 2023 önleme kılavuzu, risk etkeni olmayan diyabetli kişilerde yılda bir ayak muayenesi önerir^[3]. Risk arttıkça bu aralık kısalır; daha önce yarası olmuş kişilerde 1–3 ayda bire iner^[3]. Kontrolde çoraplarınızı çıkarmayı ve ayağınızı göstermeyi siz de hatırlatın.

Rutin kontrol, yara açılmadan riski görmeyi sağlar. Muayenede his kaybı ya da damar daralması bulunursa sizi diyabetik ayak polikliniğine yönlendirebilirler. Kontroller arasında evde yapacaklarınız diyabetik ayak bakımı rehberinde yer alıyor.

Başvururken yanınıza neler almalısınız?

Başvururken kullandığınız tüm ilaçların listesini, son kan şekeri ölçümlerinizi ve HbA1c değerinizi, önceki kültür, tahlil ve görüntüleme sonuçlarınızı ve yaranın ilk günden bu yana çekilmiş fotoğraflarını yanınıza almanız değerlendirmeyi hızlandırır. Daha önce kullandığınız antibiyotiklerin adlarını ve sürelerini not etmek ayrıca önemlidir.

Günlük giydiğiniz ayakkabı ve çorap da yaranın nedenini anlamaya yardım eder. Muayenede nelerin yapıldığını ve hazırlık listesinin tamamını diyabetik ayak ve yara enfeksiyonu muayenesi sayfasında anlattık.

Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi Diyabetik Ayak Tedavi Merkezi'ne nasıl başvurulur?

Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi Diyabetik Ayak Tedavi Merkezi'ne online randevuyla, 0216 544 11 11 numaralı hastane hattını arayarak ya da yaranızın fotoğrafını gönderdiğiniz ön başvuruyla ulaşabilirsiniz. Acil belirtiler varsa bu yolları beklemeden en yakın acil servise başvurmanız ya da 112'yi aramanız gerekir.

1. Randevu: Online randevunun adımları randevu sayfasında yer alır; hastane olarak Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi seçilir. Telefonla randevu için 0216 544 11 11 numarasını arayabilirsiniz.
2. Fotoğrafla ön başvuru: Yara fotoğrafıyla ön değerlendirme sayfasından yaranın bir fotoğrafını ve kısa bilgisini gönderirsiniz. Doç. Dr. Hüsrev Diktaş başvuruyu inceler, ekibi sizi arayarak muayene planını konuşur. Bu başvuru tanı ya da muayene yerine geçmez.
3. Adres: Acıbadem Mah. Şht. Emin Çölen Sk. No:4, 34718 Kadıköy/İstanbul. Harita ve diğer iletişim bilgileri iletişim sayfasındadır.

Doç. Dr. Hüsrev Diktaş, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanıdır ve Medipol'de yara bakım ekibinin kurucu üyelerindendir. Hastalarını yalnızca hastanede görür; muayenehanesi yoktur ve ev ziyareti yapılmaz.

Merkezdeki Diyabetik Ayak Konseyi'nde enfeksiyon hastalıkları, girişimsel radyoloji, plastik cerrahi, ortopedi, endokrinoloji ve yara bakım ekibi her hastayı birlikte değerlendirir. Doç. Dr. Hüsrev Diktaş bu konseyde enfeksiyon hastalıkları uzmanı olarak yer alır. Böylece farklı bölümlerden ayrı ayrı randevu aramak yerine tek bir planla ilerlemek mümkün olur. Konseyin işleyişini Diyabetik Ayak Konseyi videosunda, merkezin tanıtımını ise Diyabetik Ayak Tedavi Merkezi videosunda izleyebilirsiniz.