Diyabetik Ayağa Hangi Bölüm Bakar?

Diyabeti olan biri ayağında bir yara fark ettiğinde ilk sorusu çoğu zaman "Hangi doktora gideceğim?" olur. Hastane randevu sistemlerinde "diyabetik ayak" adında bir bölüm genellikle bulunmaz. Bu yüzden hastalar endokrinoloji, dahiliye, cildiye ve genel cerrahi arasında gidip gelebilir. Bu yazı, hangi uzmanlığın hangi soruna baktığını ve ilk adımı nereye atacağınızı sade bir dille anlatır. Konunun bütününü diyabetik ayak rehberinde bulabilirsiniz.

Diyabetik ayakta neden tek bir bölüm yetmez?

Diyabetik ayakta tek bir bölüm yetmez, çünkü yara genellikle birkaç sorunun üst üste gelmesiyle oluşur. His kaybı, ayaktaki aşırı bası, damar daralması, enfeksiyon ve yüksek kan şekeri aynı ayakta bir arada bulunabilir. Her sorunun uzmanı ayrıdır ve biri eksik kalırsa diğerlerinin tedavisi de sonuç vermeyebilir.

Bir örnekle düşünelim. Ayak tabanında enfekte bir yara olan bir kişide antibiyotik enfeksiyonu geriletebilir. Ancak ayaktaki damar daralmışsa yara yine kapanmaz. Kişi yaralı ayağına basmaya devam ederse de yara büyür. Şeker yüksek seyrederse vücudun enfeksiyonla mücadelesi zayıflar.

Uluslararası Diyabetik Ayak Çalışma Grubu (IWGDF) 2023 pratik kılavuzu bu nedenle diyabetik ayak sorunlarının çok disiplinli bir ekip tarafından yönetilmesini önerir^[1]. Damar kılavuzu da damar hastalığı ve yarası olan kişilerin ekip tarafından, kapsamlı bir bakım planıyla tedavi edilmesini ister^[3].

Diyabetik ayakta hangi bölüm hangi sorunla ilgilenir?

Diyabetik ayakta her uzmanlık belirli bir sorunu üstlenir: enfeksiyon hastalıkları enfeksiyonu, endokrinoloji şekeri, girişimsel radyoloji ya da kalp-damar cerrahisi dolaşımı, ortopedi ve plastik cerrahi cerrahi işlemleri, yara bakım hemşiresi pansumanı yönetir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan sorunların hangi bölümü ilgilendirdiğini kısaca özetler.

Enfeksiyon hastalıkları

Enfeksiyon hastalıkları uzmanı yarada enfeksiyon olup olmadığına ve ağırlığına karar verir. Kültür örneğinin derin dokudan alınmasını planlar, sonucu yorumlar ve antibiyotiğin türünü ve süresini belirler. IWGDF/IDSA 2023 kılavuzu, diyabetik ayak enfeksiyonlarının disiplinler arası ekiple yönetilmesini ve bu ekipte mümkünse enfeksiyon hastalıkları ya da klinik mikrobiyoloji uzmanı bulunmasını önerir^[2]. Antibiyotik kararlarının ayrıntısı diyabetik ayak enfeksiyonunda antibiyotik tedavisi sayfasındadır.

Endokrinoloji

Endokrinoloji uzmanı kan şekerini, insülin ya da ilaç düzenini ve diyabetin diğer organlardaki etkilerini izler. Enfeksiyon sırasında şeker sık yükselir; bu dönemde tedavinin yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Girişimsel radyoloji ve kalp-damar cerrahisi

Damar ekibi bacak ve ayak atardamarlarını inceler. Darlık varsa damar içinden balon ya da stentle veya köprü damar (bypass) ameliyatıyla dolaşımı düzeltmeye çalışır. Kılavuz, ağır dolaşım bozukluğu bulgusu olan kişilerde acil damar uzmanı görüşü önerir^[3]. Kararma ve dolaşım konusunu diyabetik ayakta kangren yazısında anlattık.

Ortopedi ve plastik cerrahi

Ortopedi; kemik enfeksiyonunda enfekte kemiğin çıkarılması, ayak şekil bozuklukları ve Charcot ayağı gibi durumlarda devreye girer. Kemik tutulumunu diyabetik ayakta osteomiyelit sayfasında ele aldık. Plastik cerrahi ise geniş doku kaybı olan yaraların kapatılmasını planlar. Bazı merkezlerde ölü dokunun temizlenmesini genel cerrahi de üstlenebilir.

Yara bakım hemşiresi, fizik tedavi ve ortez

Yara bakım hemşiresi pansumanı yapar, yarayı düzenli ölçer ve hastaya ve yakınına evde bakımı öğretir. Pansumanın ilkeleri diyabetik ayak yarasında pansuman sayfasındadır. Yara kapandıktan sonra özel ayakkabı, tabanlık ve ortez için fizik tedavi ya da ortez-protez birimi devreye girer.

İlk olarak hangi bölüme başvurulmalı?

Ayakta yara varsa ve kızarıklık, şişlik, akıntı ya da koku gibi enfeksiyon belirtileri eşlik ediyorsa ilk başvuru için enfeksiyon hastalıkları polikliniği ya da hastanenin diyabetik ayak polikliniği uygundur. Yara ve enfeksiyon belirtisi yoksa rutin ayak kontrolü için aile hekimi ya da endokrinoloji yeterlidir.

Başvurduğunuz ilk bölüm, tedavinin tamamını tek başına yürütmek zorunda değildir. Önemli olan, o bölümün gerektiğinde diğer uzmanlıkları sürece katabilmesidir. Bu nedenle farklı uzmanlıkların aynı hastanede bir arada çalıştığı bir yapıya başvurmak işinizi kolaylaştırır. Böyle bir yapının nasıl tanınacağını diyabetik ayak hangi hastanede var yazısında anlattık.

Durumun aciliyetine göre acil servise mi yoksa polikliniğe mi gidileceği ayrı bir sorudur. Bu yol haritası diyabetik ayak için nereye gidilir sayfasındadır.

Yara yokken düzenli ayak kontrolünü kim yapar?

Yara yokken düzenli ayak kontrolünü çoğunlukla aile hekimi ya da diyabeti izleyen endokrinoloji uzmanı yapar. Bu muayenede ayakta his kaybı ve dolaşım bozukluğu aranır, ayak şekli ve ayakkabı kontrol edilir. Sonuca göre kişinin risk sınıfı belirlenir ve kontrol aralığı buna göre ayarlanır.

IWGDF 2023 önleme kılavuzu, diyabeti olan kişileri ayak yarası açısından dört risk sınıfına ayırır^[4]. Risk arttıkça muayene aralığı kısalır: çok düşük riskte yılda bir, en yüksek riskte 1–3 ayda bir kontrol önerilir^[4]. Risk sınıfının ne anlama geldiğini ve hangi önlemleri gerektirdiğini diyabetik ayak yarasından korunma sayfasında bulabilirsiniz.

Muayenede yüksek risk saptanırsa aile hekimi kişiyi ayak sorunlarıyla ilgilenen ekibe yönlendirir. Daha önce yara geçirmiş ya da ampütasyon olmuş kişiler en yüksek risk grubundadır ve ekip takibinde kalmaları uygundur^[4].

Bölümler birlikte nasıl karar verir?

Bölümler genellikle diyabetik ayak konseyi adı verilen ortak toplantılarda birlikte karar verir. Konseyde her hastanın yarası, kültür sonuçları, damar incelemeleri ve görüntülemeleri farklı uzmanlıklarca aynı anda değerlendirilir. Böylece antibiyotik, damar açma ve cerrahi işlemlerin sırası tek ve ortak bir planda belirlenir.

Konseyin yararı, kararların sırasını doğru kurmaktır. Örneğin hem apsesi hem de ağır damar daralması olan bir ayakta apsenin boşaltılması ile damar açma işleminin hangi sırayla yapılacağına cerrah ve damar uzmanının birlikte karar vermesi önerilir^[2][3]. Hasta her uzmana ayrı ayrı gidip ayrı ayrı plan aldığında bu sıra kolayca bozulabilir.

Ekip çalışması iyileşmenin ilerleyen aşamalarında da sürer. Yara kapandıktan sonra ayakkabı ve kontrol takvimiyle süren dönemi diyabetik ayak nasıl iyileşir yazısında anlatıyoruz.

Medipol Acıbadem'de diyabetik ayak ekibinde kimler var?

Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi Diyabetik Ayak Tedavi Merkezi'nde hastalar Diyabetik Ayak Konseyi'nde değerlendirilir. Konseyde enfeksiyon hastalıkları, girişimsel radyoloji, plastik cerrahi, ortopedi, endokrinoloji ve yara bakım ekibi her hastanın durumunu birlikte ele alır. Doç. Dr. Hüsrev Diktaş konseyde enfeksiyon hastalıkları uzmanı olarak yer alır.

Doç. Dr. Hüsrev Diktaş, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanıdır. Medipol'de yara bakım ekibinin kurucu üyelerindendir. Hastalarını yalnızca hastanede görür; muayenehanesi yoktur ve ev ziyareti yapılmaz. Konseyin işleyişini Diyabetik Ayak Konseyi videosunda izleyebilirsiniz.

Muayenede nelerin değerlendirildiğini ve gelirken yanınıza neler almanız gerektiğini diyabetik ayak ve yara enfeksiyonu muayenesi sayfasında anlattık. Hastanenin adresi Acıbadem Mah. Şht. Emin Çölen Sk. No:4, 34718 Kadıköy/İstanbul, telefonu 0216 544 11 11'dir. Randevu seçenekleri randevu sayfasındadır.